Wij zetten de fouten in de media recht

In De Standaard van 19 augustus deed Guy Tegenbos een poging om het verzet tegen de vernietiging van Doel dood te knuffelen. Op Radio 1 mocht hij zijn slag onder de gordel nog eens uitgebreid overdoen. U leest verderop antwoorden van Eva Van Tulden (KunstDoel), Frie Lauwers (Doelenaar), Louis Van Dievel (VRT-journalist), Jan Creve (Doel 2020) en Mark Meekers (dorpsdichter van Doel).

Doel kan geen doel meer zijn

Pak je auto, of het openbaar vervoer als je veel tijd hebt, en rij naar Doel en onderga het zelf! Of beter nog, neem de fiets en vertrek vanuit de Nederlandse dorpjes Walsoorden, Paal of Emmadorp, en peddel er naartoe over de dijken via het Verdronken Land van Saeftinghe.

De eerste lange tocht door het hallucinante havenlandschap is overweldigend en vervreemdend. De tweede tocht begint idyllisch en eindigt hallucinant.

Het is een beeld dat je nooit vergeet. De dijk met de molen is nog vrijwel ongeschonden. Links braken de koeltorens van de kerncentrale witte stoom. Rechts ligt het reuzen-Deurganckdok. Voor je: de zwarte Schelde met reusachtige schepen die ver boven de dijk uittorenen, en op de andere oever de buizenstellen van de nooit rustende petrochemische industrie.

Achter je ligt dan wat men Doel noemt. Tussen grote gaten staan nog wat losstaande woningen, waarvan er sommige bewoond zijn. Hier en daar, in de Pastorijstraat, de Scheldemolenstraat, de Vissersstraat, staan nog rijen huizen. Soms bewoond, soms verkrot, en vaak beide tegelijk.

Daartussen het kerkje dat misschien bewaard blijft, wat verder het beschermde Hooghuis, een pareltje uit 1614, ooit eigendom van de schoonvader van Rubens.

Wie het dorp lang geleden gekend heeft, herinnert zich nog hoe rustig én levendig het ooit was. Wie het enkel het jongste decennium gekend heeft, kan zich nog inbeelden hoe het geweest moet zijn. Wie het nu leert kennen, ziet wat het nu is: een dood dorp dat wellicht ooit prachtig was.

De kleine groep die nu nog strijd voert, vooral nieuwkomers, meent het oprecht. Ze zijn David en strijden tegen een havenmoloch met zijn afbraakkranen en een overmacht aan agenten. Doel herbergt bewonderenswaardig levendig verzet. Maar Doel zelf is dood. En zal nooit herleven. Hoe erg dat ook is.

Eind de jaren negentig nam de Vlaamse regering een betwistbare, maar weloverwogen en duidelijke beslissing, die toen moedig werd genoemd. De uitbreiding van de haven met het Deurganckdok en misschien het Saeftinghedok was nodig. En het was erg, maar wat dan van Doel zou resten, was geen omgeving waarin je mensen kon aanraden te gaan wonen en geen omgeving waarvan de overheid de leefbaarheid en de veiligheid kon garanderen. Daarom zou Doel ophouden te bestaan. Helaas.

Was het de juiste beslissing? Misschien. Soms moet een overheid 'beslissingen onder onzekerheid' nemen. Het is goed achteraf te betwijfelen of ze goed was, om eruit te leren voor de toekomst. Maar het is niet goed om achteraf te weifelen, heen en weer te zwiepen, een stop and go beleid te voeren. Dat is wat achteraf gebeurde. Dat verlengde de doodstrijd nodeloos. Dat wekte hoop op leven dat er niet meer was en ook nooit meer zou komen. Doel kan geen doel meer zijn voor politieke of andere actie.

Doel is om herinnerd te worden.

Guy Tegenbos, DS, 19-08-2008

Verwijzend naar uw hoofdartikel "Doel kan geen Doel meer zijn", ben ik het met u eens dat het vroegere dorp niet meer kan hersteld worden; daarvoor heeft de van bovenaf georchestreerde verwaarlozing en leegstand al te lang aangehouden.

Dat panden die een gevaar betekenen voor het publiek of de volksgezondheid er tussenuit moeten, begrijp ik eveneens. Maar er zijn nog talrijke huizen die recupereerbaar zijn mits een relatief kleine investering, en de huizen van bewoners zijn vanzelfsprekend nog in perfecte staat!

Een nieuwe bestemming voor Doel als kunstenclave en rustiek rustpunt binnen de haven is dus perfect realiseerbaar, zoals uw artikel van vorige week over Ruigoord in de Amsterdams haven trouwens aantoonde. En dit voorstel hoeft niet noodzakelijk te leiden tot meer vaste bewoning; er zou kunnen gewerkt worden met gastcuratoren en korte "artists-in-residence" programma's.

Dan Pink, de tekstschrijver van Al Gore, schreef in "A Whole New Mind" dat het tijdperk van de techneuten voorbij is en dat de toekomst in het teken zal staan van creatieve en empathische geesten. Wanneer zal onze overheid ook eens wat meer creativiteit in haar beleid aan de dag leggen, ter afwisseling van het eindeloze BHV en interinstitutioneel geleuter waarin onze minister-president binnenkort een hoofdrol gaat spelen? De bevolking zal een zucht van verlichting slaken.

Als jarenlang abonnee op De Standaard, lees ik elke dag trouw en zeer geïnteresseerd de rubriek “ commentaar”. En meestal kan ik mij daar in vinden. Uw artikel “Doel kan geen Doel meer zijn “ begon ik ditmaal meer dan zeer geïnteresseerd te lezen.Ik heb het zelfs driemaal gelezen, en dit met stijgend ongeloof en zelfs verontwaardiging.

In één ding heeft U gelijk, Doel is niet meer wat het was, en zal dat – in die context – ook nooit meer worden. Maar geldt dit ook niet voor Antwerpen, pakweg district Borgerhout? Natuurlijk staan er in Doel leegstaande goede en leegstaande verkrotte huizen. Maar U vergeet er wel bij te vertellen dat de goede overheid, als bewuste strategie de huizen heeft laten leegstaan en zelfs bewust gevandaliseerd, zodat ze lustig konden verkrotten. En dit is toch wel van een totaal andere orde of niet?

Wie het dorp nu leert kennen, en met de inwoners praat (maar daar moet U dan wel de interesse voor hebben), leert dat Doel, gevandaliseerd, verkracht en gediscrimineerd door diezelfde goede overheid, een meer dan levend dorp met talrijke initiatieven is. De bevolking leeft met elkaar in plaats van naast elkaar.

Doel hoeft niet te herleven, want Doel is niet dood. Doel wordt nu doodgemaakt, net zoals zijn mooi rijk polderland. En dit is toch ook wel van een andere orde. En de oude Doelenaars, die zijn dankbaar dat nieuwkomers de strijd blijven voeren, want zij zijn zo moe meneer...

Was het een juiste beslissing? Toen leek het misschien zo. Nu, gezien de voortschrijdende economische recessie en nakende mobiliteitsproblemen, niet meer.

Neen, het is niet goed om te twijfelen, om stop and go te roepen, of go and don’t look back te scanderen. Een verstandig mens denkt na, en durft terug te komen op eerder genomen (foute) beslissingen. Doel is niet om herinnerd te worden, Doel hoort zijn waardigheid terug te krijgen die het verdient.

Vermoedelijk was Guy Tegenbos van De Standaard afgelopen weekend gaan fietsen in het havengebied van Antwerpen Linkeroever . Ik hoop voor hem dat het op zaterdag was toen de zon scheen en niet op zondag in de late namiddag toen er een gemene stortbui op het noorden van Antwerpen neerplenste. Afijn, vanmorgen schreef Tegenbos over de kwestie Doel een bevlogen hoofdartikel, dat hij nog wat lyrischer overdeed in De Ochtend op Radio1.

De essentie van zijn betoging: het ooit prachtige polderdorp Doel is nu niet meer leefbaar. De mensen die actievoeren voor het behoud zijn idealisten, maar ze strijden voor een verloren zaak.

Het is mooi dat de editorialist van een toonaangevende krant zich zo genuanceerd over de kwestie uitspreekt. Het is een lichtpunt in de vergiftigde discussie over de al dan niet leefbaarheid van Doel. Maar de havenbaronnen en de havenlobby bij de Vlaamse regering zullen enkel eens de schouders ophalen.

Er is evenwel een grote maar bij het betoog van De Standaard te plaatsen : de Vlaamse regering heeft inderdaad aan het eind van de jaren negentig principieel beslist dat de Antwerpse haven op Linkeroever kon uitbreiden met het Deurganckdok en misschien het Saeftinghedok. Dat het Verrebroekdok - een paar kilometer verder - nog lang niet optimaal gebruikt werd en wordt was geen bezwaar. Dat er geen idee was hoeveel geld de havenuitbreiding op een paar miljard na zou kosten, was geen bezwaar.

En daarna is er danig met de voeten gespeeld van de inwoners van Doel. Konden ze blijven of moesten ze weg? En als ze konden blijven, voor hoelang dan? Er installeerde zich een gezant van de Vlaamse regering in het dorp om de bewoners wegwijs te maken in hun mogelijkheden, maar al gauw rezen er twijfels over ’s mans neutraliteit. Er werd zelfs een heus album van Suske en Wiske aan de strijd voor het voortbestaan van Doel gewijd.

En waar bleven intussen die concrete plannen, die bouwvergunning voor het Saeftinghedok? Havenbaronnen en bouwbedrijven liepen ver vooruit op het administratieve (zeg gerust wettelijke) parcours, namen hun wensen voor werkelijkheid en startten al met allerlei ‘voorbereidende’ werken die de woonkwaliteit in Doel drastisch deden dalen. Groen! (toen nog Agalev) - coalitiepartner in de Vlaamse regering - probeerde tegelijk op de rem te staan én het havenbelang (werkgelegenheid!) te dienen. Zo’n spagaat loopt altijd slecht af.

Beetje bij beetje is de onleefbaarheid van Doel, het uiteindelijke doel van havenlobby, een feit geworden. Het ratjetoe van actiegroepen en krakers dat de voorbije jaren op Doel neerstreek, heeft ‘de goede zaak’ niet altijd gediend, en dat is een eufemisme. Maar de prijs voor uitmuntendheid gaat in deze naar Daan Schalck, voormalig parlementslid voor de SP.A en nu directeur van Maatschappij Linkeroever , die in Doel onteigent en laat slopen. ‘Zijn linkse hart bloedt niet,’ zegt hij in een krant, ‘want dit project steunt op een brede maatschappelijke consensus.’ Iedereen die de zaak Doel zelfs maar een beetje heeft gevolgd, weet dat dit een pertinente leugen is.

Lees altijd met veel interesse uw commentaarstukken. Maar wat u dinsdag over Doel schreef vind ik onbegrijpelijk. Dat u anno 2008 meestapt in een (oningevuld!) havenverhaal van groot, groter, grootst, vind ik weinig doordacht.

Wat er bovenop komt is dat voor wat momenteel in Doel plaatsvindt elk wettelijk kader ontbreekt. En het neerhalen van ganse straten onder bescherming van de oproerpolitie lijkt me ook niet echt een toonbeeld van democratisch bestuur. Bovendien is werkelijk alles wat er ooit ‘beslist’ is ivm het dorp en de streek systematisch onttrokken aan elke vorm van publiek debat.

M.i. dient een overheid die een dorp van 800 jaar wil platgooien, een complete streek wil vernietigen, daar zéér goede argumenten voor te hebben. Wel, tot hiertoe hebben we daar nog altijd niets over vernomen. Ik vind dat zonder meer choquant. En neen het is niet verkeerd om terug te komen op verkeerde beslissingen.

Naar aanleiding van een artikel in De Standaard van 19 Augustus 2008, schreef Mark Meekers volgende lezersbrief naar de krant:

Het goede DOEL

Er is een aanslag gepleegd op het dorp Doel. Met voorbedachte rade. Gerekt over een aantal jaren, maar het resultaat is even terroristisch: puinen en meer dan duizend slachtoffers. De daders zijn witteboordcriminelen, die beweren het welzijn van het volk voor ogen te hebben, maar geen weidser perspectief kennen dan hun binnenzak.

Het verbaast me dat uw krant (DS. 19/08/08) tegenover deze aanslag een macchiavellistisch standpunt inneemt en de Vlaamse regering steunt bij de onvoorwaardelijke toepassing van haar beslissingen, die zonder enige inspraak van de inwoners van Doel genomen zijn. In een gezonde democratie verwacht men dat via een referendum dergelijk ingrijpend gebeuren geëvalueerd wordt. De excellenties hebben eigenmachtig beslist: onze getrapte democratie is hier wel erg aangetrapt. Hebben zij wel voldoende empathie en psychologische kennis om te beseffen wat het betekent om mensen uit hun vertrouwde "nest" te halen? Afrika kan hen een wijze les bijbrengen: onlangs werd een landgenoot die voor zijn exploitatie enkele hutten liet ontruimen en de benadeelden elders bedacht met nieuwe huizen, vermoord. De logica van het geld is anders dan die van het basisgevoelen geworteld/ontworteld te zijn.

Sommige politici lijken om voor de hand liggende electorale redenen op hun beslissing terug te willen komen. Zij zijn de enigen die nog in hun eigen geloofwaardigheid geloven. Een minister van cultuur, die een uniek dorp met dambordpatroon en waardevol historisch patrimonium met de glimlach van de kaart veegt is niet ernstig te nemen. Een regering die blind blijft voor elk gegrond tegenargument, niet wil inzien dat ze moreel, sociaal en economisch fout handelt en de zaak afdoet met de dooddoener van "beslist beleid" en een middenstandersglimlach van "verkocht is verkocht", verdient zelf het gebrek aan respect waarmee ze de bevolking behandelt.

Bij de voorlichters van de bevolking leeft een verdachte vooringenomenheid. Uw journalist beschrijft de toestand van Doel als "tussen grote gaten staan nog wat leegstaande woningen". Het is precies het tegenovergestelde beeld dat de dorpskern biedt: een gaaf geheel. De gaten zitten blijkbaar in het hoofd van de scribent, die ter kwader trouw is of nooit ter plaatse was. Had hij de Doelse Feesten meegemaakt, had hij de visu kunnen vaststellen hoe "dood" Doel wel is.

Doel moet dus verdwijnen. Werkgelegenheid en winst zijn er in hoofdzaak voor de afbraakfirma. Winst ook voor de burgemeester die zijn dorpsgenoten letterlijk verkoopt en met inkomsten een riante dorpspoltiek kan voeren en zijn eigen macht dus veilig stelt.

Irritant is de bewering dat Doel geen leefbare en veilige omgeving meer zou zijn. Waarom werd dan een "leefbaarheidsdijk" gebouwd? Vraag het de inwoners zelf en niet een toevallig langslopende rampjouralist: Doel is een oase van rust. De veiligheid wordt hier op de eerste plaats in het gedrang gebracht door de overheid zelf, die haar eigen wetten niet respecteert, door onbekenden die 's nachts met groot materieel vernielingen komen aanrichten om toch maar zeker te zijn van de verkrotting en de afbraak.

Het is NIET goed om achteraf te betwijfelen of een beslissing goed was en om eruit te leren voor de toekomst, mijnheer de journalist.

Ze zullen nooit leren: daarvoor staan de flaters uit het verleden borg.

Ze hebben hectaren vruchtbare polders, die zogezegd broodnodig waren voor de havenuitbreiding ondergespoten met giftig bodemslijk, ze hebben nooit gebruikte dokken laten graven op kosten van de belastingbetaler. Worden de schuldigen voor deze miskleunen ooit gestraft?

Zij zullen zich dit keer niet kunnen witwassen met "wij hebben het niet gewusst". De negatieve adviezen van de specialisten stapelen zich op en de economische crisis schept nog minder roze vooruitzichten. Wanneer krijgen we een echte democratie waarin de leiders verantwoordelijk zijn voor hun (verkeerde) beslissingen?

Ze laten een spoor van vernieling achter en een gechanteerde, uit hun huizen gezette bevolking.

Enkel de huiszwaluwen en de doden op het kerkhof mogen blijven. Ik gun het hen van harte, maar de mensen vliegen. Staan hier geen hersens op hun kop?

Deze hoge heren zijn doodziek. Op de Olympische Spelen haalt dit volkje nauwelijks medailles, maar het krijgt wel een gouden plak als koploper bij het aantal zelfdodingen. Duizenden jongeren trekken naar Wallonië of wijken uit naar het buitenland omdat de leefsituatie in Vlaanderen fysiek en psychologisch hen niet meer bevalt. De Vlaamse regering is mede verantwoordelijk en geeft met haar Doel-politiek een schrijnend pervers voorbeeld.

Elke ingreep van de bulldozer is een slag voor de democatie, elke spadesteek een schop op het graf van de humaniteit. Het is zinvol te protesteren tegen deze democratuur en te opteren voor een democratie met een menselijk gelaat, waarin de gezagsdragers de moed hebben om hun falen toe te geven. Ze zullen er geen gezichtsverlies bij lijden zoals ze waarschijnlijk vrezen.

Mark Meekers

Na de politici, de journalisten, de actievoerders en de priesters, hebben de zwaluwen en de dorpsdichter het laatste woord?

SLOPER

hoe rust zo'n man? met gebalde vuisten,
woelend als een ventilatorschroef? davert
hij nog na? de slaap kan hij niet vatten
de woede om het aanstootgevend gat -wel-.

slopend moet het zijn, binnenin. dan wordt
de sloper luie slaper, duikt onder in de wol,
de vrouw, de schaamte om zich op televisie
niet te moeten zien. komt die goddeloze

knul nog ooit thuis? hoe kunnen deze
vingers geschaafd aan balken, puinen, as-
best nog luchtig door kinderkrullen gaan?
elke steen is ter hand genomen verdriet.

hij krult zich tot onschuldige foetus om
morgen herboren op te staan, als een sluip-
moordenaar voor dag en dauw te rammen,
wetend wat het is terug te keren tot stof.

Mark Meekers, dorpsdichter van Doel

"Hugo Claus en Mark Meekers zijn de twee meest bekroonde Vlaamse auteurs" (Het Goud der Vlaamse Letteren)